Pomoc dla dzieci i młodzieży z cechami nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)
- porady psychologiczne dla rodziców- jak postępować z dzieckiem nadpobudliwym , co zmienić w metodach wychowawczych, jak zorganizować dom, jak pomóc w odrabianiu lekcji, jak pracować w domu nad poprawą koncentracji uwagi.
- terapia rodziny – jeśli w rodzinie narosły duże problemy emocjonalne i konieczne są głębsze zmiany w jej funkcjonowaniu - dla dobra dziecka i całej rodziny.
- Zajęcia indywidualne ćwiczenia koncentracji uwagi, modyfikacji zachowań, kontroli impulsów, pamięci
- Zajęcia w małych grupach - patrz Zajęcia dla dzieci
W zajęciach z dziećmi z ADHD wykorzystuję m. in. ćwiczenia z metod „Dobrego startu”, kinezjologii edukacyjnej, różnych technik relaksacyjnych, wizualizacji, psychorysunku, psychogimnastyki, z Programu korekcji zachowań –T. Opolskiej i E. Potempskiej, bajkoterapii, oraz liczne ćwiczenia opracowane i sprawdzone przeze mnie w mojej dotychczasowej praktyce.
Dla osób z współwystępującą dysleksją zajęcia są wzbogacone o ćwiczenia dotyczące korekcji ich specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu.
ADHD
(Attention Deficit Hiperkinetic Disorder) - zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi.
(inne nazwy: zespół hiperkinetyczny, zaburzenia hiperkinetyczne, nadpobudliwość psychoruchowa)
ADHD występuje u 3% -10% dzieci. Jeśli któreś z rodziców ma lub miało ADHD, to ryzyko wystąpienia go u dziecka wynosi 50%!
- ADHD jest uwarunkowane genetycznie
- Mózg osób z ADHD funkcjonuje według specyficznych wzorców, gorzej filtrowane i kojarzone są informacje.
- Równowaga między neurotransmiterami: noradrenaliną i dopaminą jest zaburzona.
ADHD można rozpoznać, jeśli objawy wystąpiły przed 7 rokiem życia, pojawiają się w różnych sytuacjach (dom, szkoła), nie są objawem innych zaburzeń psychicznych.
1. BRAK UWAGI
Co najmniej 6 z następujących objawów braku uwagi utrzymywało się przez co najmniej 6 miesięcy w stopniu prowadzącym do nieprzystosowania lub niezgodnym z poziomem rozwoju dziecka.
- Częste niezwracanie bliższej uwagi na szczegóły lub częste beztroskie błędy w pracy szkolnej lub innych czynnościach.
- Częste niepowodzenia w utrzymaniu uwagi na zadaniach lub czynnościach związanych z zabawą.
- Często wydaje się nie słyszeć co zostało do niego powiedziane.
- Częste niepowodzenia w postępowaniu wg instrukcji albo w kończeniu pracy ale nie z powodu zachowania opozycyjnego, ani niezrozumienia poleceń.
- Często upośledzona umiejętność organizowania zadań i aktywności.
- Częste unikanie lub silna niechęć do zadań wymagających wytrwałego wysiłku umysłowego np. odrabianie pracy domowej.
- Częste gubienie rzeczy niezbędnych do niektórych zadań lub czynności, jak wyposażenia szkolnego, ołówków, książek, narzędzi.
- Często łatwa odwracalność uwagi przez zewnętrzne bodźce.
- Częste zapominanie w toku codziennych czynności.
2. NADMIERNA AKTYWNOŚĆ
Co najmniej trzy z następujących objawów nadmiernej aktywności utrzymywały się przez co najmniej 6 miesięcy w stopniu prowadzącym do nieprzystosowania lub niezgodnym z poziomem rozwoju dziecka.
- Często niespokojnie porusza rękoma lub nogami, albo wierci się na krześle.
- Opuszcza siedzenie w klasie lub w innych sytuacjach wymagających utrzymania pozycji siedzącej.
- Często nadmierne rozbieganie lub wtrącanie się w sytuacjach, w których jest to niewłaściwe ( u młodzieży i dorosłych może być to poczucie niepokoju).
- Często przesadna hałaśliwość w zabawie lub trudność zachowania spokoju w czasie wypoczynku.
- Przejawia utrwalony wzorzec nadmiernej aktywności ruchowej, praktycznie nie modyfikowany przez społeczny kontekst i oczekiwania.
3. IMPULSYWNOŚĆ
Co najmniej jeden z następujących objawów impulsywności utrzymywał się przez co najmniej 6 miesięcy w stopniu prowadzącym do nieprzystosowania lub niezgodnym z poziomem rozwoju dziecka.
- Często udziela odpowiedzi zanim pytanie jest dokończone
- Często nie umie czekać w kolejce lub doczekać się swej rundy w grach lub innych sytuacjach grupowych.
- Często przerywa lub przeszkadza innym.
- Często wypowiada się nadmiernie bez uwzględnienia ograniczeń społecznych.
Wg; Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD-10, Badawcze Kryteria Diagnostyczne, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Versalius” IPiN, Kraków-Warszawa 1998,za: Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci T. Wolańczyk, A. Kołakowski, M. Skotnicka, Wydawnictwo Bifolium Lublin 1999
W obrazie nadpobudliwości dominować mogą zaburzenia koncentracji uwagi , nadruchliwość lub wszystkie trzy grupy objawów. U chłopców częściej obserwowana jest nadruchliwość, u dziewczynek zaburzenia koncentracji uwagi. Obraz nadpobudliwości zmienia się wraz z wiekiem dziecka – inaczej wygląda to u skaczącego po meblach siedmiolatka, inaczej u nastolatka, który nie wstaje z ławki w czasie lekcji, ale nie jest w stanie utrzymać na niej uwagi, rysuje w zeszycie lub „odpływa” myślami.
Część specjalistów rozpoznaje zespół hiperkinetyczny już w 4 roku życia, wielu mówi o tym, że cechy zespołu są widoczne już od chwili narodzin – dzieci są bardziej ruchliwe, drażliwe, częściej płaczą, mają mniejsze zapotrzebowanie na sen.
Często, przy tolerancyjnym domu, lub gdy rodzice też mają cechy ADHD, problem zaczyna być dostrzegany dopiero gdy dziecko pójdzie do przedszkola, zerówki lub szkoły.
Dzieci z ADHD mają słabsze osiągnięcia szkolne, słabo przewidują skutki swoich zachowań, są w szkole oceniano jako niegrzeczne, często wdają się w awantury i są zagrożone usunięciem z klasy, mają gorsze kontakty z rówieśnikami. Często współwystępuje dysleksja. To wszystko powoduje, że mają niską samoocenę, skłonność do depresji lub uzależnień i zaburzeń zachowania.
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej trwa długo, 30%-50% dorosłych nie wyrasta z niego, a jeśli nawet objawy ADHD ustąpią, może pozostać niska samoocena, problemy emocjonalne i trudności w kontaktach społecznych, uzależnienia, zachowania aspołeczne.
Na szczęście nie zawsze tak jest! Często osoby z ADHD mają duże osiągnięcia, dzięki niespożytej energii są w stanie zrobić i osiągnąć znacznie więcej niż zwykły, spokojny i grzeczny od dziecka człowiek. Trzeba jednak wiedzieć jak z nimi postępować, jak pomóc im pokonać trudności, poprawić funkcjonowanie, pomóc wykorzystać możliwości.
Znani „nadpobudliwcy”:
- Leonardo da Vinci
- Thomas Edison
- Agata Christie
- Winston Churchill
- Tom Cruise
Ja w swojej pracy w psychiatrycznych oddziałach młodzieżowych niestety nie spotykam nastolatków, którym udało się bez szwanku wyrosnąć z ADHD.
Trafiają tu osoby, które po latach słyszenia, że są gorsze, niegrzeczne, agresywne, leniwe, że najpierw zrobią potem myślą, że gdyby chciały wykorzystać swoją inteligencję to ho, ho! ( chcą, ale nie umieją!) – uwierzyły w to, że naprawdę takie są. Często sądzą, że nigdy im się nic nie uda, że próbują, ale ciągle coś nie wychodzi, a ich sukcesów okupionych dużym wysiłkiem nikt nie docenia. Pacjenci ci mają problemy z dobrym funkcjonowaniem społecznym, osiągnięciami szkolnymi, „dorobili się” reakcji depresyjnych. Bywają wobec świata nadmiernie krytyczni - tak jak czują, że świat wobec nich. Często pozostały im trudności w koncentracji uwagi, problemy z pamięcią, niepokój, drażliwość, impulsywność, słabe przewidywanie skutków swojego zachowania. Rodziny tych pacjentów są często wyczerpane, bezradne, narosły złe emocje między rodzicami a dzieckiem, okres dorastania tylko nasilił trudności.
Moje doświadczenia z nastolatkami przyczyniły się do utwierdzenia mnie w przekonaniu, że dziećmi, które wykazują cechy nadpobudliwości psychoruchowej trzeba zająć się tak wcześnie, jak tylko się da, to znaczy:
- zdiagnozować je
- rozpocząć terapię
W zależności od dominującego typu zaburzeń i ich głębokości potrzebne są różne formy pomocy. Zawsze skierowana powinna być ona nie tylko do dziecka, ale także do jego rodziny. Nauczyciele także powinni znać problemy dziecka i umieć odpowiednio z nim postępować.
Stosowane jest:
- poradnictwo dla rodziców
- modyfikacja zachowań dziecka (praca z dzieckiem indywidualna i w małej grupie)
- ćwiczenia koncentracji uwagi (praca z dzieckiem indywidualna i w małej grupie)
- ćwiczenia pamięci (praca z dzieckiem indywidualna i w małej grupie)
- ćwiczenia kontroli impulsów (praca z dzieckiem indywidualna i w małej grupie)
- biofeedback
Często potrzebna jest także:
- farmakoterapia
- terapia rodziny
- terapia dysleksji (praca z dzieckiem indywidualna i w małej grupie)
- zmiana środowiska
- zajęcia wyrównawcze
Warto przeczytać:
Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci T. Wolańczyk, A. Kołakowski, M. Skotnicka
Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły A.Faber,
E. Mazlish
Wychowanie bez porażek T.Gordon
|
